
اجراي زنده موسيقي چيزي كه امروز آن را به نام كنسرت مي شناسيم ، از ديرباز در ايران و جهان به اشكال و تعاريف گوناگون در مكان هاي مختلفي به فراخور زمان برگزار شده است .
در ايران باستان ، « خنياگران » و « عاشيق » از جمله كساني بودند كه در دربارها و مكان هاي خاص به اجراي موسيقي مي پرداختند . كم نبودند شاعراني كه شعرهاي خود را در محضر پادشاهان زمانشان با ساز اجرا مي كردند. اشعاري كه اكثرا در مدح آن پادشاه يا نياكانشان بود . از جمله اين شاعران مي توان به رودكي، پدر شعر فارسي ، اشاره كرد .
در غرب نيز اجراي موسيقي در كليساها ، مراسم مذهبي و مراسم ديگر در دوره هاي مختلف تاريخ مرسوم بوده است . به واقع در اين دوران ، كنسرت ، چيزي به معناي اجراي همزمان چند ساز يبا هم با خواننده اي مشخص براي يك جمع بوده است اما از قرن هفدهم ميلادي ، براي اولين بار با اين واژه يعني كنسرت (Concert) روبرو مي شويم . واژه اي ايتاليايي به معناي رقابت چند نوازنده در مقابل چشم مخاطب .
با شروع قرن هفدهم ميلادي و شكل گيري جامعه شهري و فضاي شهرنشيني ، كنسرت به شكل پديده اي فرهنگي – هنري و اجتماعي ، به عنوان يكي از نيازهاي جامعه اروپايي مدرن براي حركت به سمت نوگرايي و تجددخواهي ، شكل ديگري به خود مي گيرد .
با شكل گيري طبقات مختلف اجتماعي ، كنسرت ، مبدل به يك پديده محبوب طبقه متوسط شهري مي شود و از زير يوغ يك طبقه خاص ، خارج مي گردد و هر روز مردمي و پر مخاطب تر از پيش مي شود ، تا آنجا كه اين پديده محبوب با شكلي نو وارد تمام فرهنگ ها و جوامع ديگر غيراروپايي مي شود و خود را به شكل يك نياز براي اقشار مختلف فرهنگي و اجتماعي ، معرفي مي كند.
در ايران ، مطابق با تعاريف كنوني ، اولين كنسرت را عارف قزويني در دوره حكومت قاجار برگزار كرد. كنسرتي كه شركت در آن براي هر فردي از هر طبقه اجتماعي با خريد يك بليط ميسر بود.
در دوره رضاخان كه جامعه شاهد اوج گيري روحيه تجددخواهي و نوگرايي است ، كنسرت ها بيشتر از پيش مي شود و از جمله آنها مي توان به اجراي كنسرت توسط افرادي چون درويش خان كه در آن زمان كنسرت هاي عام المنفعه برگزار مي كرد ، كلنل علينقي وزيري يا قمرالملوك وزيري اشاره كرد.
در دهه پنجاه شمسي ، با اوج گيري موسيقي پاپ در ايران ، بديهي بود كه كنسرت هاي زيادي از جانب خوانندگان موفق آن دوره برگزار شود. اين اجراها از لاله زار تا رستوران ها و بارهاي مختلف ، همگي از استقبال خوبي برخوردار بود ، با توجه به اين نكته كه اكثر آنها در مكان هايي با ظرفيت محدود برگزار مي شد ، زيرا تنها سالن اختصاصي موسيقي ، تالار رودكي كنوني بود كه البته تا به امروز هم كماكان تنها سالن اختصاصي موسيقي است.
در سال 1376 بعد از تولد دوباره موسيقي پاپ در ايران آنهم پس از 20 سال سكوت ، خوانندگان جواني پا به اين عرصه گذاشتند و تقريبا اكثر آنها در همان دو سال اول با استقبال خوبي از جانب مخاطبان آن سالها كه موسيقي را در درون كشور به عنوان يك كالاي فرهنگي گوش نكرده بودند قرار گرفتند.
آنچه ما امروز در ايران به نام كنسرت مي شناسيم ، شايد فقط از بعد نام با آنچه كه در هر كجاي جهان به اين اسم برگزار مي شود ، اشتراك دارد كه آن هم سوء تفاهمي است كه تا چندي ديگر با مساعدت فرهنگستان ادب برطرف خواهد شد .
* نويسنده : روزبه بماني .
(اين مقاله با تلخيص از شماره اول مجله رويش برداشت شده است .)